Bộ Xây dựng vừa lý giải vì sao phải xây dựng dự thảo cơ chế đặc thù khi triển khai dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam.

Tài liệu họp thẩm định dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt áp dụng cho dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đang được Bộ Xây dựng gửi sang Bộ Tư pháp thẩm định.

Nêu lý do phải ban hành cơ chế đặc thù, Bộ Xây dựng cho biết, về cơ sở thực tiễn: Dự án đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc Bắc - Nam (Dự án) đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư.

Trên cơ sở đó, Quốc hội đã phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30.11.2024, hình thức đầu tư công, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23.4.2025 để triển khai Nghị quyết số 172/2024/QH15 của Quốc hội. Hiện nay, Bộ Xây dựng đang triển khai lựa chọn tư vấn để hỗ trợ lập báo cáo nghiên cứu dự án.

Sau khi Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4.5.2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17.5.2025 của Quốc hội ban hành một số cơ chế chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Xây dựng nhận được một số hồ sơ đề xuất đầu tư Dự án theo hình thức đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư và đầu tư theo phương thức PPP.

Triển khai kết luận của Bộ Chính trị, Chính phủ đã trình và được Quốc hội ban hành Nghị quyết số 227/2025/QH15 ngày 27.6.2025 trong đó chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư cho Dự án bên cạnh hình thức đầu tư công; giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định.

Để thể chế hóa các quan điểm của Đảng, đặc biệt mới đây nhất là Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30.4.2025 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết số 68-NQ/TW đáp ứng nhu cầu thực tiễn, chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, việc xây dựng và ban hành một Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt có tính tổng thể để áp dụng cho đầu tư xây dựng Dự án là rất cần thiết và cấp bách để tháo gỡ “điểm nghẽn” về thể chế, hiện thực hóa mục tiêu sớm hoàn thành xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam theo quy hoạch.

Bộ Xây dựng dẫn hàng loạt cơ sở pháp lý để thực hiện: Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 10 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Quốc hội ban hành nghị quyết để quy định thực hiện thí điểm một số chính sách mới thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội khác với quy định của luật hiện hành;

Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30.11.2024 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, trong thời gian Quốc hội không họp, Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định bổ sung, điều chỉnh cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt cho Dự án;

Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17.5.2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, quy định “Nhà nước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân vào các dự án trọng điểm có ý nghĩa lớn với phát triển kinh tế - xã hội, dự án quan trọng quốc gia thông qua hình thức đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư theo phương thức đối tác công tư…”.

Theo đó, đã chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư cho Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam bên cạnh hình thức đầu tư công. Giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư, nhà đầu tư theo quy định. Trường hợp có cơ chế, chính sách khác vượt thẩm quyền của Chính phủ thì báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định.

Tại văn bản số 10049/VPCP-CN ngày 16.10.2025, văn bản số 10398/VPCPCN ngày 27.10.2025 và văn bản số 10050/VPCP-CN ngày 16.9.2025 của Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc một số cơ chế đặc thù triển khai Dự án đầu tư xây dựng đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Hồ sơ trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10.

Như vậy, đã có đầy đủ cơ sở pháp lý, thực tiễn để triển khai nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt áp dụng cho dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam.