Thư Viện Bất Động Sản
Thư Viện Bất Động Sản
Minh bạch thông tin - Vững tin đầu tư...
☰
♡
Logo
Thư Viện Bất Động Sản
Minh bạch thông tin - Vững tin đầu tư
Đăng tin mua bán DÀNH CHONgười tìm việc DÀNH CHONhà tuyển dụng
Các bên tham gia giao dịch về nhà ở cần đáp ứng những điều kiện gì? và các quy định chung liên quan
Chia sẻ:

Khi thực hiện giao dịch về nhà ở, cần xác định đúng loại giao dịch, điều kiện pháp lý của nhà ở, tư cách chủ thể tham gia, hình thức hợp đồng, yêu cầu công chứng, chứng thực và thủ tục đăng ký quyền sở hữu. Việc kiểm tra đầy đủ các yếu tố này giúp bảo đảm tính hợp pháp của giao dịch và hạn chế rủi ro tranh chấp cho các bên.

 Các hình thức giao dịch về nhà ở

Theo Điều 159 Luật Nhà ở năm 2023, giao dịch về nhà ở bao gồm:

  1. Mua bán nhà ở.
  2. Thuê mua nhà ở.
  3. Thuê nhà ở.
  4. Tặng cho nhà ở.
  5. Đổi nhà ở.
  6. Thừa kế nhà ở.
  7. Thế chấp nhà ở.
  8. Góp vốn bằng nhà ở.
  9. Cho mượn nhà ở.
  10. Cho ở nhờ nhà ở.
  11. Ủy quyền quản lý nhà ở.

Một số nội dung cần lưu ý:

  • Mua bán nhà ở: Là việc bên bán chuyển quyền sở hữu nhà ở cho bên mua theo hợp đồng mua bán nhà ở và quy định pháp luật.
  • Thuê nhà ở: Là việc bên cho thuê giao nhà ở cho bên thuê sử dụng trong một thời hạn nhất định và bên thuê trả tiền thuê theo thỏa thuận.
  • Thuê mua nhà ở: Là việc người thuê mua thanh toán trước cho bên cho thuê mua một tỷ lệ phần trăm nhất định của giá trị nhà ở thuê mua theo thỏa thuận nhưng không quá 50% giá trị hợp đồng; số tiền còn lại được tính thành tiền thuê nhà để trả hằng tháng trong một thời hạn nhất định. Sau khi hết thời hạn thuê mua và đã thanh toán hết số tiền còn lại thì người thuê mua có quyền sở hữu nhà ở.
  • Tặng cho nhà ở: Là việc chủ sở hữu chuyển quyền sở hữu nhà ở của mình cho người được tặng cho mà không yêu cầu đền bù.
  • Đổi nhà ở: Là việc các bên thỏa thuận chuyển quyền sở hữu nhà ở cho nhau.
  • Thế chấp nhà ở: Là việc chủ sở hữu dùng nhà ở thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định pháp luật.
  • Góp vốn bằng nhà ở: Là việc chủ sở hữu sử dụng nhà ở thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình để góp vốn theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

Lưu ý: Chuyển nhượng nhà ở trên đất thuê và chuyển nhượng căn hộ chung cư không được quy định thành những hình thức giao dịch độc lập tại Điều 159. Việc giao dịch các tài sản này phải căn cứ vào bản chất giao dịch, quyền sở hữu nhà ở, quyền sử dụng đất và quy định pháp luật có liên quan.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 1 Luật Nhà ở 2023, giao dịch mua bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở thương mại của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có chức năng kinh doanh bất động sản và giao dịch chuyển nhượng hợp đồng mua bán nhà ở được thực hiện theo pháp luật về kinh doanh bất động sản.

 Điều kiện của nhà ở tham gia giao dịch

Căn cứ pháp lý: Điều 160 Luật Nhà ở năm 2023.

2.1. Đối với giao dịch mua bán, thuê mua, tặng cho, đổi, thế chấp, góp vốn bằng nhà ở

Nhà ở phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

a) Có Giấy chứng nhận theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận quy định tại khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023.

b) Không thuộc trường hợp đang có tranh chấp, khiếu nại, khiếu kiện về quyền sở hữu theo quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo.

c) Đang trong thời hạn sở hữu nhà ở đối với trường hợp sở hữu nhà ở có thời hạn.

d) Không bị kê biên để thi hành án hoặc để chấp hành quyết định hành chính đã có hiệu lực pháp luật của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; không thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp ngăn chặn theo quyết định của Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

đ) Không thuộc trường hợp đã có quyết định thu hồi đất, có thông báo giải tỏa, phá dỡ nhà ở của cơ quan có thẩm quyền.

e) Điều kiện quy định tại điểm b và điểm c khoản 1 Điều 160 không áp dụng đối với trường hợp mua bán, thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai.

2.2. Các trường hợp giao dịch về nhà ở không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận

Theo khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023, các giao dịch sau đây không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận:

a) Mua bán, thuê mua, thế chấp nhà ở hình thành trong tương lai; bán nhà ở trong trường hợp giải thể, phá sản.

b) Tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết.

c) Mua bán, thuê mua nhà ở có sẵn của chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở trong các trường hợp sau:

  • Nhà ở thuộc tài sản công.
  • Nhà ở xã hội.
  • Nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân.
  • Nhà ở phục vụ tái định cư không thuộc tài sản công.

d) Cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ, ủy quyền quản lý nhà ở.

đ) Nhận thừa kế nhà ở.

Giấy tờ chứng minh điều kiện nhà ở tham gia giao dịch trong các trường hợp trên được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

2.3. Đối với nhà ở cho thuê

Theo khoản 3 Điều 160 Luật Nhà ở 2023, nhà ở cho thuê ngoài việc đáp ứng các điều kiện quy định tại các điểm c, d và đ khoản 1 Điều 160 còn phải:

  • Bảo đảm chất lượng, an toàn cho bên thuê nhà ở.
  • Có đầy đủ hệ thống điện.
  • Có hệ thống cấp nước, thoát nước.
  • Bảo đảm vệ sinh môi trường.

Trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác theo quy định của pháp luật.

Lưu ý: Đối với nhà ở cho thuê, Luật không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận theo khoản 2 Điều 160. Đồng thời, không áp dụng máy móc toàn bộ các điều kiện tại khoản 1 cho giao dịch cho thuê nhà ở.

>> Xem thêm: Thông tin TP.HCM "hợp thức hóa giấy viết tay" thực chất là dự thảo chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, Điều kiện cụ thể ra sao?

Điều kiện của các bên tham gia giao dịch về nhà ở

Căn cứ pháp lý: Điều 161 Luật Nhà ở năm 2023 và Bộ luật Dân sự năm 2015.

3.1. Điều kiện đối với bên bán, cho thuê mua, cho thuê, tặng cho, đổi, để thừa kế, thế chấp, góp vốn, cho mượn, cho ở nhờ và ủy quyền quản lý nhà ở

Theo khoản 1 Điều 161 Luật Nhà ở 2023, các chủ thể này phải đáp ứng điều kiện về chủ thể tham gia giao dịch theo quy định của pháp luật dân sự.

Theo đó, người thực hiện giao dịch phải có quyền sở hữu hoặc quyền định đoạt hợp pháp đối với nhà ở, hoặc có quyền đại diện, ủy quyền hợp pháp theo quy định của pháp luật.

Đối với cá nhân, phải đáp ứng điều kiện về năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Đối với tổ chức, việc tham gia giao dịch phải thông qua người đại diện hợp pháp hoặc người được ủy quyền hợp pháp.

3.2. Điều kiện đối với bên mua, thuê mua, thuê, nhận tặng cho, nhận đổi, nhận thừa kế, nhận thế chấp, nhận góp vốn, mượn, ở nhờ và được ủy quyền quản lý nhà ở

a. Đối với cá nhân:

Theo khoản 2 Điều 161 Luật Nhà ở 2023:

  • Cá nhân trong nước phải đáp ứng điều kiện về chủ thể tham gia giao dịch theo pháp luật dân sự; không bắt buộc phải có đăng ký cư trú tại nơi có nhà ở được giao dịch.
  • Cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài phải thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam theo quy định của Luật Nhà ở và không bắt buộc phải có đăng ký cư trú tại nơi có nhà ở được giao dịch.
  • Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn phải tuân thủ quy định của Luật Đất đai.

b. Đối với tổ chức:

Theo khoản 3 Điều 161 Luật Nhà ở 2023:

  • Phải đáp ứng điều kiện về chủ thể tham gia giao dịch theo quy định của pháp luật dân sự.
  • Không phụ thuộc vào nơi đăng ký kinh doanh, nơi thành lập.
  • Trường hợp là tổ chức nước ngoài thì còn phải thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam theo quy định của Luật Nhà ở.
  • Trường hợp tổ chức được ủy quyền quản lý nhà ở thì phải có chức năng kinh doanh dịch vụ bất động sản và đang hoạt động tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về kinh doanh bất động sản.

Lưu ý: Không nên tiếp tục sử dụng quy định cũ về việc người mua nhà ở phải có đăng ký thường trú hoặc tạm trú tại nơi có nhà ở giao dịch. Luật hiện hành không đặt ra yêu cầu này đối với cá nhân trong nước.

>> Xem thêm: Anh cả đòi nửa phần đất dù bố mẹ đã nói chia đều cho 4 anh em, Anh cho rằng vì chăm sóc bố mẹ nhiều hơn

Trình tự, thủ tục thực hiện giao dịch về nhà ở

Căn cứ pháp lý: Điều 162, Điều 163 và Điều 164 Luật Nhà ở năm 2023.

Theo quy định hiện hành, việc thực hiện giao dịch về nhà ở được tiến hành theo các nội dung cơ bản sau:

Bước 1. Kiểm tra điều kiện của nhà ở và các bên tham gia giao dịch

Các bên cần xác định:

  • Chủ sở hữu hợp pháp của nhà ở.
  • Giấy chứng nhận và các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu nhà ở.
  • Tình trạng tranh chấp, kê biên, biện pháp ngăn chặn hoặc quyết định thu hồi đất, giải tỏa, phá dỡ nhà ở.
  • Thời hạn sở hữu nhà ở nếu là nhà ở có thời hạn.
  • Điều kiện của các bên tham gia giao dịch theo Điều 161 Luật Nhà ở 2023.

Bước 2. Thỏa thuận và lập hợp đồng về nhà ở

Theo khoản 1 Điều 162 và Điều 163 Luật Nhà ở 2023, các bên thỏa thuận lập hợp đồng về nhà ở bằng văn bản.

Hợp đồng phải có các nội dung theo quy định tại Điều 163, bao gồm:

  1. Họ và tên của cá nhân, tên của tổ chức và địa chỉ của các bên.
  2. Mô tả đặc điểm của nhà ở giao dịch và đặc điểm của thửa đất ở gắn với nhà ở đó.
  3. Giá trị góp vốn, giá giao dịch nhà ở nếu hợp đồng có thỏa thuận về giá.
  4. Thời hạn và phương thức thanh toán tiền nếu là trường hợp mua bán, thuê mua, cho thuê nhà ở.
  5. Thời gian giao nhận nhà ở; thời gian bảo hành nếu là nhà ở được đầu tư xây dựng mới; thời hạn thuê mua, thuê, thế chấp, cho mượn, cho ở nhờ, ủy quyền quản lý; thời hạn góp vốn và thời hạn sở hữu đối với trường hợp mua bán nhà ở có thời hạn.
  6. Quyền và nghĩa vụ của các bên.
  7. Cam kết của các bên.
  8. Thỏa thuận khác.
  9. Thời điểm có hiệu lực của hợp đồng.
  10. Ngày, tháng, năm ký kết hợp đồng.
  11. Chữ ký và ghi rõ họ, tên của các bên; nếu là tổ chức thì phải đóng dấu (nếu có) và ghi rõ chức vụ của người ký.

Đối với hợp đồng mua bán, thuê mua căn hộ chung cư, phải ghi rõ thêm các nội dung về phần sở hữu chung, sử dụng chung; thời hạn sử dụng nhà chung cư theo hồ sơ thiết kế; diện tích sử dụng thuộc quyền sở hữu riêng; diện tích sàn căn hộ; mục đích sử dụng phần sở hữu chung, sử dụng chung; giá dịch vụ quản lý vận hành trong trường hợp chưa tổ chức Hội nghị nhà chung cư lần đầu; trách nhiệm, mức đóng kinh phí bảo trì và thông tin tài khoản nộp kinh phí bảo trì.

Bước 3. Công chứng, chứng thực hợp đồng

Căn cứ pháp lý: Điều 164 Luật Nhà ở năm 2023.

Theo khoản 1 Điều 164, các giao dịch sau đây phải thực hiện công chứng hoặc chứng thực hợp đồng:

  • Mua bán nhà ở.
  • Thuê mua nhà ở.
  • Tặng cho nhà ở.
  • Đổi nhà ở.
  • Góp vốn bằng nhà ở.
  • Thế chấp nhà ở.

Trừ các trường hợp được miễn theo khoản 2 Điều 164.

Các trường hợp không bắt buộc công chứng, chứng thực hợp đồng, trừ khi các bên có nhu cầu, bao gồm:

a) Tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết.

b) Mua bán, thuê mua nhà ở thuộc tài sản công.

c) Mua bán, thuê mua nhà ở mà một bên là tổ chức, bao gồm nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư.

d) Góp vốn bằng nhà ở mà có một bên là tổ chức.

đ) Thuê, mượn, ở nhờ, ủy quyền quản lý nhà ở.

Đối với văn bản thừa kế nhà ở: Việc công chứng hoặc chứng thực được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự.

Thời điểm có hiệu lực của hợp đồng:

  • Đối với giao dịch phải công chứng, chứng thực: thời điểm có hiệu lực là thời điểm hoàn thành việc công chứng hoặc chứng thực.
  • Đối với giao dịch không bắt buộc công chứng, chứng thực theo khoản 2 Điều 164: thời điểm có hiệu lực do các bên thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì là thời điểm ký kết hợp đồng.

Việc công chứng được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng; việc chứng thực hợp đồng về nhà ở được thực hiện tại UBND cấp xã nơi có nhà ở theo Điều 164.

Bước 4. Thực hiện thanh toán và bàn giao nhà ở

Các bên thực hiện nghĩa vụ thanh toán, bàn giao nhà ở, hồ sơ nhà ở và các quyền, nghĩa vụ khác theo đúng nội dung hợp đồng và quy định pháp luật.

Bước 5. Thực hiện thủ tục đăng ký, cấp Giấy chứng nhận

Theo khoản 2 Điều 162 Luật Nhà ở 2023:

  • Các bên thỏa thuận để một bên thực hiện việc nộp hồ sơ đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận.
  • Trường hợp mua, thuê mua nhà ở của chủ đầu tư dự án thì chủ đầu tư có trách nhiệm làm thủ tục để cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận cho bên mua, bên thuê mua.
  • Trường hợp bên mua, bên thuê mua tự nguyện làm thủ tục đề nghị cấp Giấy chứng nhận thì được tự thực hiện theo quy định.

>> Xem thêm: Cha 'di chúc miệng' cho tôi căn nhà, anh chị tôi có được chia theo thừa kế

 Một số lưu ý quan trọng khi giải quyết giao dịch về nhà ở

  1. Phải phân biệt giao dịch về nhà ở theo Luật Nhà ở với giao dịch kinh doanh bất động sản thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Kinh doanh bất động sản.
  2. Không phải mọi giao dịch về nhà ở đều bắt buộc phải có Giấy chứng nhận. Cần đối chiếu khoản 1 và khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023.
  3. Không phải mọi hợp đồng về nhà ở đều bắt buộc công chứng, chứng thực. Phải xác định đúng loại giao dịch và trường hợp miễn theo Điều 164.
  4. Đối với nhà ở hình thành trong tương lai, cần kiểm tra thêm các điều kiện giao dịch theo Luật Kinh doanh bất động sản 2023 và các văn bản hướng dẫn.
  5. Đối với nhà chung cư, cần kiểm tra phần sở hữu riêng, phần sở hữu chung, diện tích căn hộ, thời hạn sử dụng nhà chung cư theo hồ sơ thiết kế và các nghĩa vụ tài chính liên quan.
  6. Đối với nhà ở gắn liền với đất thuê, cần kiểm tra hình thức thuê đất, thời hạn sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và điều kiện chuyển quyền theo Luật Đất đai.
  7. Đối với giao dịch nhà ở có yếu tố nước ngoài, cần kiểm tra điều kiện được sở hữu nhà ở tại Việt Nam, đối tượng, phạm vi và thời hạn sở hữu theo quy định của Luật Nhà ở.

Căn Cứ Pháp Lý Trọng Tâm 

Nội dungĐiều khoản
Các hình thức giao dịch về nhà ởĐiều 159 Luật Nhà ở 2023
Điều kiện của nhà ở tham gia giao dịchĐiều 160 Luật Nhà ở 2023
Điều kiện của các bên tham gia giao dịchĐiều 161 Luật Nhà ở 2023
Trình tự, thủ tục giao dịch về nhà ởĐiều 162 Luật Nhà ở 2023
Nội dung hợp đồng về nhà ởĐiều 163 Luật Nhà ở 2023
Công chứng, chứng thực hợp đồng và thời điểm có hiệu lựcĐiều 164 Luật Nhà ở 2023
Giao dịch mua bán nhà ởĐiều 165 Luật Nhà ở 2023
Thuê mua nhà ởĐiều 174 Luật Nhà ở 2023
Pháp luật dân sự về giao dịch, đại diện, năng lực chủ thểBộ luật Dân sự 2015
Điều kiện giao dịch bất động sản thương mạiLuật Kinh doanh bất động sản 2023

Kết luận: 

Cập nhật theo quy định pháp luật hiện hành đến ngày 15/11/2026

Căn cứ pháp lý chính:

  • Luật Nhà ở số 27/2023/QH15 ngày 27/11/2023, có hiệu lực từ ngày 01/8/2024.
  • Luật số 43/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nhà ở và các luật có liên quan.
  • Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.
  • Các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
  • Văn bản hợp nhất số 79/VBHN-VPQH ngày 26/3/2026 về Luật Nhà ở.

>> Xem thêm: Nhà tôi mua cho bố mẹ em trai lại có được thừa kế ?